Przedszkole 43 Gdańsk

Ta strona używa cookies.

Możesz określić warunki używania i dostępu cookies w swojej przeglądarce. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

Aby dowiedzieć się więcej o ustawieniach swojej przeglądarki odwiedź jej zakładkę ustawiania lub stronę jej producenta.

Dojrzałość szkolna - gotowość dziecka do podjęcia obowiązku szkolnego

Dojrzałość szkolna - gotowość dziecka do podjęcia obowiązku szkolnego

 

Dotychczas mówiono o dojrzałości szklonej dziecka. Oznaczało to, iż stan rozwoju dziecka osiągnął najkorzystniejszy poziom do podjęcia nauki szkolnej - stan rozwoju jako wynik tylko i wyłącznie spontanicznego procesu dojrzewania. Obecnie mówi się o gotowości szkolnej dziecka. Jest to pojęcie szersze, zakłada bowiem nie tylko stopień rozwoju ale także wszystkie czynniki, które mają wpływ na przygotowanie dziecka do podjęcia nauki szkolnej. Gotowość w rozumieniu J. Brunera, nie jest stanem, na który wystarczy czekać, ale trzeba ją wykształcić. Badania wykazały, iż stopień gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole zależy od trzech czynników: dojrzałości biologicznej, środowiska rodzinnego oraz wychowania przedszkolnego. Obecnie mówi się o gotowości dziecka nie tylko do szkoły, lecz także do uczenia się (B. Wilgocka - Okoń). 

Podsumowując: Dojrzałość szkolna, gotowość, to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, społecznego, fizycznego, emocjonalnego, który umożliwia mu przystosowanie się do wymagań szkoły; który czyni dziecko wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowanie. Jest to moment równowagi pomiędzy wymaganiami szkoły, a możliwościami rozwojowymi dziecka. Z tego powodu używane dawniej pojęcie „dojrzałość szkolna” zastąpiono terminem gotowość szkolna. Gotowość jest wynikiem dwóch procesów nakładających się na siebie a mianowicie dojrzewania dziecka i procesu uczenia się. Dobre przygotowanie do podjęcia nauki w szkole stanowi wynik interakcji między dzieckiem, a środowiskiem rodzinnym i wychowaniem przedszkolnym.

 

Od czego zależy gotowość szkolna?

 

Zależy ona od:

  • wieku kalendarzowego dziecka i indywidualnego tempa rozwoju fizycznego

i psychologicznego (niektóre dzieci rozwijają się szybciej, inne wolniej – w wieku 6–7 lat różnice między rówieśnikami są dosyć spore),

  • aktywności dorosłych, stwarzających dziecku warunki do rozwoju – im bogatsze (w sensie intelektualnym) środowisko, im więcej czasu poświęcają kilkulatkowi dorośli na wspólne rozmowy, zabawy, rysowanie, uczenie, wycieczki, tym szybciej osiągnie on gotowość szkolną.

 

Komponenty gotowości szkolnej

 

Na dojrzałość szkolną sześciolatka składają się osiągnięcia rozwojowe w trzech sferach:

umysłowej, ruchowej i emocjonalno-społecznej. Dziecko gotowe do podjęcia nauki powinno

przejawiać następujące zdolności i umiejętności:

 

1. Dojrzałość szkolna w zakresie rozwoju fizycznego.

  •  Dziecko powinno mieć powyżej 120 cm wzrostu, ważyć powyżej 23 kg – te parametry idą w parze z twardością kośćca, siłą mięśni, ogólną odpornością na zmęczenie i odpornością organizmu na choroby; do tych wartości dopasowana jest wielkość ławek.
  • Rozwój ruchowy dziecka (tzw. duża motoryka) powinien charakteryzować się koordynacją ruchów, zdolnością utrzymywania równowagi, zwinnością ruchów na tyle, by dziecko bezpiecznie poruszało się wśród innych dzieci na terenie szkoły oraz mogło przez doświadczenia ruchowe poznawać stosunki przestrzenne.
  •  Ruchy rąk (tzw. mała motoryka) powinny być sprawne na tyle, by umożliwić odpowiedni poziom rysowania, pisania drobnych elementów w linijkach; ruchy powinny być skoordynowane i płynne (od tego zależy tempo pisania i odporność ręki na zmęczenie).

 2. Dojrzałość szkolna w zakresie procesów poznawczych.

  • Uwaga. Dziecko powinno umieć skupiać uwagę przez około 30 minut, powinno w pewnym zakresie samo sterować uwagą (tzw. uwaga dowolna), aby skłonić się do zajmowania także tymi sprawami, które są dla niego mniej ciekawe i nie przykuwają uwagi automatycznie. Powinno umieć podporządkować uwagę poleceniom nauczyciela i być zdolne do np. przerwania zabawy i zwrócenia uwagi na czynność zalecaną przez dorosłego.
    •  Pamięć. Dziecko powinno umieć sterować procesem zapamiętywania – umieć celowo zapamiętać materiał. Trzeba zaznaczyć, że sprawność zapamiętywania zależy od koncentracji uwagi – jeśli dziecko nie zwróci jej na materiał, nie zostanie on zmagazynowany w pamięci trwałej.
    • Spostrzeganie wzrokowe (percepcja wzrokowa). Dziecko powinno dokonywać analizy i syntezy znaków graficznych na tyle, by:

– różnicować elementy liter (np. „kółko” i „laseczka"),

– różnicować zależności między elementami („laseczka” przed „kółkiem” skierowana w dół to litera „p”, za kółkiem skierowana do góry – „d”, itp.). Dziecko powinno spostrzegać, organizować i rozumieć otaczającą je rzeczywistość – w rozwijaniu tej zdolności pomocne są m.in. zabawy w szukanie różnic między obrazkami, układanie puzzli, wyszukiwanie figur geometrycznych, z jakich składają się obiekty na obrazkach.

  •  Spostrzeganie słuchowe (percepcja słuchowa). Dziecko powinno potrafić:

– odróżniać słuchowo wszystkie głoski (ta zdolność nosi nazwę słuchu fonemowego),

– dzielić wyrazy na głoski (analiza słuchowa) – np. rozłożyć słowo „mama” na głoski

m-a-m-a,

– łączyć głoski w wyrazy (synteza słuchowa),

– słuchowo różnicować rymy i rytm mowy.

Od powyższych możliwości w dużej mierze zależy sprawność czytania i pisania. Dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową i słuchową są zagrożone dysleksją, której można zapobiec stosując odpowiednie ćwiczenia stymulujące rozwój tych sfer, najlepiej zanim jeszcze dziecko pójdzie do szkoły.

  •  Myślenie dziecka powinno charakteryzować się możliwością operowania informacjami tak, by możliwe stało się rozumienie prostych pojęć, prostych zasad, reguł, prawidłowości. Sześciolatek powinien być zdolny do wnioskowania przyczynowo skutkowego i klasyfikowania obiektów do prostych kategorii pojęciowych. Z perspektywy gotowości do uczenia się matematyki bardzo ważny jest odpowiedni rozwój myślenia operacyjnego.
  •  Mowa powinna pełnić już funkcję komunikatywną. Sześciolatek powinien porozumiewać się pełnymi zdaniami, mieć odpowiednio duży zasób słów i znać na tyle wiele pojęć, by korzystać z poleceń i komentarzy nauczyciela oraz rozumieć czytane teksty. Powinien prawidłowo wymawiać głoski, by je prawidłowo analizować i syntetyzować w procesie nauki pisania i czytania. W rozwijaniu tego aspektu gotowości szkolnej nieocenioną pomocą są wspólne lektury i rozmowy z dorosłymi.

3. Dojrzałość szkolna w zakresie emocjonalno-motywacyjnym. U progu nauki szkolnej dziecko powinno umieć przynajmniej do pewnego stopnia:

  • opanowywać emocje – szczególnie złość i agresję,
  •  mieć poczucie obowiązku i odpowiedzialności za siebie (np. nie ma ochoty, ale rozwiązuje ćwiczenia, bo wie, że powinno),
  •  nie zniechęcać się szybko napotkanymi trudnościami (dzieci niegotowe do szkoły np. nie chcą rano wstać, nie chcą pisać, gdy nie mają na to ochoty, nie robią tego, czego nie lubią, nie rozumieją konieczności ćwiczeń),
  •  dzieci gotowe do szkoły lubią także poznawać otaczający świat, wytrwale badać i dociekać (dzieci niedojrzałe interesują się okazjonalnie na krótko nowymi treściami),
  •  dziecko powinno także mieć ukształtowane uczucia społeczne (współczucie, przyjaźń).

4. Dojrzałość szkolna w zakresie rozwoju społecznego.

  • Poczucie przynależności do grupy – dzięki niemu uwagi skierowane do całej klasy dziecko odnosi także do siebie,
  •  Zrozumienie podstawowych zasad i norm społecznych, zdolność do ich stosowania i przyswajania.
    • Zdolność do oderwania się od dziecięcego egocentryzmu i działania motywowanego prospołecznie (np. pomoc koledze).
    • Umiejętność współżycia w grupie.
    • Zdolność do porównywania siebie z innymi, która jest podstawą samooceny i jednym z głównych czynników motywacyjnych w życiu człowieka.

 

Gotowość do podjęcia nauki matematyki 

 

Dojrzałość do nauki matematyki obejmuje następujące obszary:

  1. 1.      Zdolność i gotowość do liczenia:
  •  sprawne przeliczanie przedmiotów rzeczywistych oraz ich reprezentacji ikonicznych i symbolicznych (czyli obrazów, schematów),
  •  zdolność odróżniania prawidłowego liczenia od błędnego – wykrywania i korygowania pomyłek popełnianych w przeliczaniu przez inne osoby i siebie samego,
  •  umiejętność dodawania i odejmowania w zakresie 10 w pamięci lub na palcach.

2. Operacyjne rozumowanie na poziomie konkretnym, czyli:

  •  zdolność uznawania stałości ilości nieciągłych – umiejętność spostrzegania równoliczności zbiorów pomimo zmiany układu przestrzennego ich elementów; dziecko powinno rozumieć, że 10 kasztanów „w kupce” to tyle samo, co 10 kasztanów ułożonych w rządek (dzieci niegotowe do nauki matematyki kierują się przede wszystkim wskazówkami wizualnymi i są np. głęboko przekonane, że 5 słoni to więcej niż 5 mrówek – bo słonie są większe),
  •  zdolność do wyznaczania konsekwentnej serii w kolejności rosnącej lub malejącej (np. układania patyczków od najkrótszego do najdłuższego).

3. Zdolność do posługiwania się reprezentacjami symbolicznymi (cyfry, znaki) w odniesieniu do:

  • pojęć matematycznych
  •  działań arytmetycznych
  •  schematów graficznych

4. Dojrzałość emocjonalna:

  •  samodzielność
  •  motywacja do rozwiązywania zadań
  • odporność na trudne sytuacje problemowe (jakimi są nieraz zadania matematyczne)
  •  umiejętność radzenia sobie z frustracją

5. Prawidłowy rozwój funkcji percepcyjno-motorycznych, pozwalający na odwzorowywanie cyfr, pisanie i rysowanie.

 

W przypadku rozpoznania braku gotowości do nauki już na początku klasy 0 wystarczy objąć dziecko w przedszkolu i/lub w domu dodatkowymi ćwiczeniami stymulującymi opóźnione sfery rozwoju. Jeżeli jednak deficyty rozwojowe zostaną odkryte późno lub są bardzo nasilone (obejmują wiele sfer), wskazanie jest odroczenie obowiązku szkolnego u dziecka. Dodatkowy rok powinien być wykorzystany na utrwalenie treści programowych z klasy0, terapię pedagogiczną oraz konsultacje i leczenie specjalistyczne. W porę udzielona pomoc może zminimalizować późniejsze stresy szkolne dziecka. Niestety u rodziców obserwuje się często postawę pełną niechęci i obaw wobec odraczania rozpoczęcia nauki przez dziecko –często decydują się na posłanie go do szkoły w terminie. Takie dzieci „na siłę” umieszczane w szkole z reguły nie radzą sobie z nauką, a oprócz trudności edukacyjnych zaczynają również przeżywać zaburzenia emocjonalne. Po prostu przestają lubić szkołę, przeżywają lęki i tracą motywację do uczenia się, co znacznie obniża ich szanse na pełną realizację wrodzonych możliwości.

Gdy u dziecka z grupy przedszkolnej obserwuje się pełną dojrzałość szkolną we wszystkich wymienionych wyżej sferach (nie wolno zapominać o gotowości emocjonalnej do podjęcia nauki), celowe jest przyspieszenie obowiązku szkolnego. Dziecko szybciej rozwijające się zmuszone do przebywania w grupie mniej dojrzałych rówieśników i powtarzania treści, których dawno się już nauczyło, będzie się nudzić i może stracić motywację do nauki. Dlatego ważne jest, by dać mu możliwość maksymalnego wykorzystania jego szans przez wcześniejsze skierowanie do szkoły – ale tylko wówczas, gdy samo tego chce i przejawia pełną dojrzałość.

W podjęciu decyzji o zapisaniu dziecka do klasy pierwszej pomoże rodzicom informacja o poziomie przygotowania dziecka do edukacji szkolnej, przygotowana przez nauczyciela w przedszkolu, a także według potrzeby opinia specjalistów z Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej. Taka decyzja powinna być podejmowana odpowiedzialnie, z uwzględnieniem indywidualnych predyspozycji rozwojowych każdego dziecka

 

Opracowała na podstawie dostępnych materiałów  mgr H. Cyganiuk