Przedszkole 43 Gdańsk

Ta strona używa cookies.

Możesz określić warunki używania i dostępu cookies w swojej przeglądarce. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

Aby dowiedzieć się więcej o ustawieniach swojej przeglądarki odwiedź jej zakładkę ustawiania lub stronę jej producenta.

Reranie

 

Anna Wantke

 

 

 

 

 

 

 

RERANIE (rotacyzm)

 

 

 

Rotacyzm - (z łac. rhotacismus; syn. reranie) jest to nieprawidłowa wymowa głoski r.

 

Jest to jedna z częstszych wad wymowy, występująca u dzieci a także dorosłych

 

 

 

Głoska r jest spółgłoską przedniojęzykową - dziąsłową, ustną, dźwięczną.

 

Wymawiana jest przed wszystkimi samogłoskami z wyjątkiem i, jest wymawiana w nagłosie, śródgłosie i w wygłosie wyrazu

 

 

 

PRAWIDŁOWA ARTYKULACJA - głoska r powstaje w skutek szybkich i delikatnych uderzeń języka w wałek dziąsłowy, znajdujący się za górnymi zębami. Prawidłowe jej tworzenie następuje wówczas, gdy język pozostaje szeroki, a jego boki dotykają zębów trzonowych, przyjmując pewną stałą pozycję, przy czym środkowa, a zwłaszcza przednia część języka powinna być ruchliwa i elastyczna. Tak więc głoska r powstaje wskutek szybko następującego po sobie zamykania i otwierania rezonatora artykulacyjnego za pomocą wibrującego czubka języka. Wargo są przy tym lekko rozchylone, podniebienie miękkie jest  uniesione  i zamyka drogę do jamy nosowej.

 

 

 

WYSTĘPUJĄCE ZABURZENIA- wyróżniamy 3 formy wadliwej realizacji tej głoski:

 

1.     substytucja (pararotacyzm)- zastępowanie głoski r innymi głoskami, wymawianymi prawidłowo. Większość dzieci zaczyna wymawiać głoskę r dopiero około 3-5 roku życia, wcześniej zastępują ją innymi, łatwiejszymi głoskami, np. j, l, ł, d, w …

 

rotacyzm rozwojowy (przykład rower - jowej, rower - lowel, rower - łoweł, rower - dowed, rower - wowew) Jeżeli zjawisko to trwa dłużej niż  do 6-7 roku życia to staje się patologią i jest symptomem opóźnionego rozwoju mowy w zakresie artykulacji

 

2.     elizja (mogirotacyzm) - opuszczanie głoski r, jako jednego ze składników wyrazu (r= 0), głoska r w systemie fonetycznym dziecka nie istnieje ( przykład: ryba - yba) Może to być zjawiskiem rozwojowym, bądź gdy się przedłuża - patologicznym (Kania 1982)

 

3.     deformacja (rotacyzm właściwy)- polega na zniekształcaniu głoski r,  czyli tworzeniu dźwięku nie występującego w systemie fonetycznym danego języka. Na skutek zmiany miejsca artykulacji ( głoska r powstaje min. w wyniku drgań języczka, warg, policzków) brzmienie r jest zdeformowane. W zależności od miejsca, w którym dźwięk powstaje, rozróżnia się liczne odmiany rotacyzmu właściwego.

 

 

 

Rotacyzm właściwy występuje w następujących postaciach:

 

 

 

·        reranie języczkowe- (z łac. rhotacismus uvularis; syn. rotacyzm języczkowy lub uwularny, reranie uwularne, języczkowe), które są najczęstszą formą rotacyzmu. Drgania wykonywane są przez języczek znajdujący się  na końcu podniebienia miękkiego. Podniebienie miękkie jest uniesione i zamyka przejście do jamy nosowej. Język nie bierze udziału w artykulacji. Jest to odmiana rotacyzmu podniebiennego

 

·        reranie wargowe - (z łac. rhotacismus labialis; syn. rotacyzm wargowy, labialny, funkcjonalny, reranie labialne, r wargowe) występuje znacznie rzadziej niż reranie języczkowe. Spotyka się 2 formy tej wymowy:

 

- dwuwargową (bilabialną), kiedy drgają obie wargi (furmańskie r)

 

- wargowo-zębową (labiodentalną) kiedy dźwięk powstaje w wyniku drgań wargi zbliżonej do górnych siekaczy, lub górnej wargi zbliżonej do dolnych siekaczy

 

·        reranie międzyzębowe (z łac. rhotacismus interdentalis; syn. rotacyzm interdentalny, reranie międzyzębowe) polega na drganiu czubka języka wsuniętego między zęby. Rzadziej spotykana jest odmiana, przy której r powstaje między czubkiem języka a górną wargą;

 

·        reranie policzkowe (z łac. rhotacismus buccalis) lub boczne (łac. lateralis; syn. rotacyzm literalny, reranie policzkowe lub literalne) występuje bardzo rzedko. Prąd powietrza skierowany jest w bok i wprawia i drgania policzki. W efekcie powstaje dźwięk o nieprzyjemnym brzmieniu. Przy jego realizacji, poza drganiem jednego lub obu policzków, drga również czubek lub krawędzie języka

 

·        reranie podniebienne (z łac. rhotacismus velaris; rotacyzm weralny, podniebienny, reranie podniebienne lub welarne) polega na zbliżeniu tylnej części języka do podniebienia miękkiego. Podczas artykulacji wibruje całe podniebienie miękkie

 

·         reranie gardłowe (z łac. rhotacismus pharyngealis; syn. rotacyzm gardłowy, grasejowanie, reranie  gardłowe lub faryngealne) powstaje między nasadą języka a tylną ścianą gardła ( możliwe testowanie ręką) Wymowa głoski r gardłowa, z wibracją języczka i podniebienia miękkiego, zblizona jest do wymowy francuskiej dźwięku r

 

·        reranie nosowe (z łac. rhotacismus Nosali, syn. rotacyzm nosowy, reranie nosowe) Realizacja nosowa głoski r często współwystępuje z nosową wymową innych dźwiękow. Nosowa artykulacja głoski r swoim brzmieniem zbliżona jest do ng i powstaje w wyniku niedotykania wejścia do jamy nosowej

 

·        reranie boczne (z łac. rhotacismus lateralis; syn . rotacyzm boczny).

 

Wadliwa boczna realizacja głoski r. Strumień powietrz, przeciskając się między krawędzią boczną języka a górnymi dziąsłami, powoduję powstanie nieprzyjemnego brzmienia;

 

·        reranie krtaniowe (z łac. rhotacismus rateralis; syn. rotacyzm krtaniowy) polega na wadliwej krtaniowej artykulacji głoski r;

 

·        reranie językowo-wargowe (z łac. rhotacismus labiolingualis; syn. rotacyzm językowo-wargowo ) polega na wadliwej językowo-wargowej artykulacji głoski r;

 

·        reranie językowo boczne (z łac. rhotacimus marginalne; syn. rotacyzm językowo boczny). Wadliwa językowa boczna, często jednouderzeniowa  artykulacja głoski r;

 

·        reranie świszczące (z łac. rhotacimus stridens; syn. rotacyzm stridensalny). Analogicznie do form stygmatyzmu stridelsalnego – wymowa jest znacznie przedłużona i wzmocniona (Styczek 1980;

 

·        Surowaniec 1993; Demel 1979).

 

 

 

 

 

Przyczyny powstania rotacyzmu:

 

 

 

1. Nieprawidłowa budowa narządów artykulacyjnych:

 

 

 

- głównie języka, który może być zbyt duży,zbyt gruby lub mieć ograniczoną sprawność na skutek zbyt krótkiego wędzidełka podjęzykowego

 

- anomalie podniebienia miękkiego; podniebienie gotyckie (zbyt mocno wysklepione, zbyt wysokie)

 

- anomalie zgryzowe - przy bardzo otwartym zgryzie może nastąpić rotacyzm interdentalny

 

2. Niska sprawność języka (ograniczona ruchliwość języka na skutek wad anatomicznych - zbyt krótkie wędzidełko) zbyt mocne lub zbyt słabe napięcie języka

 

3. Naśladowanie nieprawidłowych wzorców

 

4. Niedostateczne słuchowe różnicowanie dźwięków

 

 

 

 

 

Terapia logopedyczna

 

I. Ćwiczenia wstępne - mają na celu usprawnienie języka

 

1. „żucie” języka

 

2. „ostrzenie” czubka języka o górne zęby, przy szeroko otwartych ustach

 

3. masaż języka poprzez zagryzanie czubka języka zębami

 

4. szybkie opuszczanie i unoszenie języka (w kierunku górnych górnych dolnych zębów) przy szeroko otwartych ustach i nieruchomej żuchwie

 

5. naśladowanie ssania cukierka czubkiem języka

 

6. ćwiczenia szybkiego wymawiania głosek l, n

 

7. ćwiczenia szybkiego wymawiania głoski t

 

8. ćwiczenia szybkiego wymawiania  na zmianę głosek t, d, n

 

 

 

Logopeda pokazuje dziecku właściwy głosce r układ artykulacyjny (pokazuje mu układ języka, warg, miejsce i sposób kontaktu narządów artykulacyjnych ). Dziecko naśladuje logopedę - próba odtworzenia obserwowanego układu artykulacyjnego

 

 

 

 

 

II.etap wywoływania głoski:

 

 

 

         METODA STEINA – metoda ta wykorzystuje umiejętność artykułowania d dziąsłowego, które jest dźwiękiem pomocniczym do uzyskania głoski r.

 

 

 

1) Uczenie dziecka połączeń: deda, dedo, dedu

 

- d ma być dziąsłowe;

 

- e wymawiane krótko i delikatnie

 

- a, e, u długo i z naciskiem;

 

 

 

2) Zwiększenia tempa mówienia tych połończeń, aż do uzyskania: dra, dro, dru; a następnie : adra, Odro, udru;

 

 

 

3) dziecko rytmiczni wymawia sylaby:

 

ad – ra, od – ro, ud – ru ;

 

 

 

4) Po wyćwiczeniu tej umiejętności przechodzi się do wymawiania r w sylabach, których głoska ta znajduje się w : a) nagłosie

 

                                                   b) śródgłosie

 

                                                   c) wygłosie

 

 

 

5) Utrwalanie prawidłowej artykulacji głoski r w wyrazach, zdńiach i krótkich tekstach

 

 

 

Bibliografia:

 

1. I. Styczek, Logopedia, W–wa 1979 p. red. T. Gałkowskiego, G. Jastrzębowskiej, Logopedia, Opole 2001 r.

 

2. G. Demelowa, Elementy logopedii, W-wa 1987 r.

 

3. H. Rodak, Uczymy się poprawnie mówić, W-wa 1998 r.